Με γεύση χαβιαριού!

by - 2:30 μ.μ.


Αγράμματος, αλλά ευφυής. Πειρατής, αλλά φιλάνθρωπος. Ο Ιωάννης Βαρβάκης, ο νέος “ήρωας” του Γιάννη Σμαραγδή, ήταν μια αποκάλυψη για ‘μένα!
Όπως οι περισσότεροι Έλληνες, έτσι κι εγώ, είχα πλήρη άγνοια για τον πολυτάραχο βίο αλλά και το έργο που άφησε πίσω του ο μέγας εθνικός ευεργέτης. Άλλη μια σημαντική προσωπικότητα που “κατάπιε” η ιστορία της σύγχρονης εκπαίδευσης. Άλλο ένα μελανό σημείο της παιδείας μας και της ασθενούς μας μνήμης…
άλλη μια απόδειξη ότι ο νεοέλληνας ζει μέσα στο σκότος της αμάθειας! Γι’ αυτό και μόνο, ξεκινώ με τις καλύτερες διαθέσεις απέναντι στον πολυβραβευμένο σκηνοθέτη, που βάλθηκε να “επιμορφώσει” εμάς… τους απόγονους των μεγάλων ανδρών!
Το 2007 με το ‘El Greco’, έγιναν γνωστές οι ικανότητές του στο ευρύ κοινό. Πέραν της σκηνοθετικής του δυναμικής, μας έδωσε την ευκαιρία να δούμε βαθύτερα και ουσιαστικότερα μέσα στον Έλληνα ηθοποιό. Να γνωρίσουμε κομμάτια του που δεν είχαμε ξαναδεί ποτέ στο παρελθόν, όπως συνέβη με τον μικρό -αλλά άψογα αποδομένο- ρόλο του Σωτήρη Μουστάκα.
Σήμερα, με την επική ταινία ‘Ο Θεός Αγαπάει το Χαβιάρι’, ο Γιάννης Σμαραγδής προσθέτει μια νέα λίστα ονομάτων Ελλήνων ηθοποιών που παρέλασαν καθ’ όλη τη διάρκεια του film: Άκης Σακελλαρίου, Αλεξάνδρα Σακελλαροπούλου, Φωτεινή Μπαξεβάνη, Λάκης Λαζόπουλος, Παύλος Κοντογιαννίδης, Αλέξανδρος Μυλωνάς, Γιάννης Βούρος, Δημήτρης Καλλιβωκάς, Σταύρος Κανελλίδης, Γιώργος Κοτανίδης, Μαρίσσα Τριανταφυλλίδου, Μιχάλης Ιατρόπουλος, Χριστόφορος Παπακαλιάτης, Μάνος Βακούσης, Ειρήνη Μπαλτά, Κώστας Σόμερ και πολλοί άλλοι, έδωσαν το παρόν στο “διεθνές αυτό πανί”. Ας τα πάρουμε όμως από την αρχή… 

Η Ιστορία

Ο Ιωάννης Βαρβάκης γεννήθηκε το 1745 στα Ψαρά. Το πραγματικό του επώνυμο ήταν Λεοντίδης, όμως οι  συνομήλικοί του τον αποκαλούσαν Βαρβάκι (είδος γερακιού), χάριν της ορμητικότητας και της εξυπνάδας του. Η προσωνυμία αντικατέστησε το επώνυμο του κι αργότερα έγινε τίτλος ευγενείας στην τσαρική Ρωσία.
Το 1768 ενετάχθει στη δύναμη του ρωσικού ναυτικού, που μαχόταν τους Οθωμανούς. Με την Ναυμαχία του Τσεσμέ επέδειξε ανδρεία και πολεμικές ικανότητες. Όταν ο Βαρβάκης βρέθηκε απένταρος και μπλεγμένος με τις τουρκικές αρχές, κατάφερε να μεταβεί στην Αγία Πετρούπολη και να ζητήσει ακρόαση από την Αικατερίνη τη Μεγάλη. Εκείνη φάνηκε γενναιόδωρη μαζί του! Τον ονόμασε ανθυποπλοίαρχο του ρωσικού πολεμικού ναυτικού, του έδωσε προνομιακή άδεια αλιείας στην Κασπία Θάλασσα και 1.000 χρυσά ρούβλια, για τις υπηρεσίες του προς τη Ρωσία. Ως Ιβάν Αντρέγεβιτς Βαρβάτσι πια, εγκαταστάθηκε στο Αστραχάν.
Μέσα σε λίγα χρόνια, έγινε πάμπλουτος από την αλιεία οξύρρυγχου και το εμπόριο του χαβιαριού. Το 1788 είχε στη δούλεψή του 3.000 άτομα. Μεγάλο μέρος της περιουσίας του το διέθεσε για κοινωφελή έργα στην περιοχή (γέφυρες, νοσοκομείο, διώρυγα – μέχρι και σήμερα φέρουν το όνομά του).
Για τις υπηρεσίες αυτές παρασημοφορήθηκε από τον τσάρο Αλέξανδρο Α' και το 1810 απέκτησε τίτλους ευγενείας αυτός και η οικογένειά του. Το 1812 μετακόμισε πιο δυτικά και συγκεκριμένα στην πόλη Ταγκαρόγκ (Ταϊγάνι), όπου ανθούσε μια μεγάλη ελληνική κοινότητα. Διέθεσε 600.000 ρούβλια για την ανέγερση ενός επιβλητικού μοναστηριού.
Ο Βαρβάκης δεν ξέχασε την πατρίδα του και βοήθησε παντοιοτρόπως τους επαναστατημένους Έλληνες. Υπήρξε ηγετικό μέλος και χρηματοδότης της ‘Φιλικής Εταιρίας’. Μετά την καταστροφή των Ψαρών επανήλθε στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκε στη Ζάκυνθο, όπου πέθανε στις 12 Ιανουαρίου του 1825. Δύο μέρες νωρίτερα, με τη διαθήκη του κληροδότησε το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του για την ανέγερση Λυκείου (‘Βαρβάκειο’), κλειστής αγοράς (‘Βαρβάκειος Αγορά’), για τη συντήρηση άπορων οικογενειών και την εξαγορά αιχμαλώτων. 

Η Ταινία

Από την περασμένη Πέμπτη η ταινία προβάλλεται στις ελληνικές αίθουσες, ενώ επίσημη παγκόσμια πρεμιέρα έκανε στο ‘Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου’ του Τορόντο (6-16 Σεπτεμβρίου 2012).
Επίκαιρη όσο ποτέ… ελπιδοφόρα και με βαθύ νόημα, σε μια στιγμή που έχουμε ανάγκη να ακούσουμε πως «Τίποτα δεν είναι ακατόρθωτο»! Η σπουδαία αυτή παραγωγή, χειρίστηκε με σεβασμό τη συγκλονιστική ιστορία του ευπατρίδη προγόνου μας.
Στον πρωταγωνιστικό ρόλο, ο εξαιρετικός Sebastian Koch (‘Οι Ζωές των Άλλων’), έδωσε τον καλύτερό του εαυτό. Η ερμηνεία του τολμώ να πω πως ήταν καθηλωτική! Με γνώμονες τον δυναμισμό, το ελληνικό πάθος αλλά και την ανθρώπινη ευαισθησία, ο Koch έδωσε στον Βαρβάκη ένα πρόσωπο “αληθινό”! Τον κατέβασε για λίγο από τους ψυχρούς ανδριάντες, για να του χαρίσει μια θνητή υπόσταση. Μέσα από τα λάθη, τη συνειδητοποίηση των ανθρώπινων ορίων -παρά την υπέρβαση, παρά την υπερεκτίμηση του εαυτού του-, ο Βαρβάκης γίνεται πιο προσιτός, άρα πιο πραγματικός! Κατεδαφίζει την εικόνα του ‘Αλάνθαστου Ήρωα’ και μας “εξηγεί” πως ο ηρωισμός έχει εύθηνες που δε σ’ ελευθερώνουν ποτέ. Μας προβάλει την γενναιότητά του απέναντι στον θάνατο, αλλά και την αδυναμία του στον ρόλο του πατέρα ή του συζύγου.
Ο Evgeniy Stychkin έπαιξε τον ρόλο του Ivan -του πιστού υπηρέτη- που αν και φανταστικός, στάθηκε σημαντικός για την αφήγηση της ιστορίας και την οπτική του θεατή. 
Η μεγάλη diva του ευρωπαϊκού σινεμά Catherine Deneuve στον ρόλο της Τσαρίνας, καθώς και ο Άγγλος John Cleese, ήταν άλλα 2 πρόσωπα του ξένου cast που ξεχώρισα για τις ερμηνείες τους. Σε αντίθεση με τον Juan Diego Botto που γενικά έκανε μια χλιαρή εμφάνιση.
Το πέρασμα των Ελλήνων ηθοποιών, όπως προαναφέρθηκε, είχε να προσφέρει ένα διαφορετικό δείγμα υποκριτικής από την συνηθισμένη εγχώρια. Την παρακολούθηση γνωστών φυσιογνωμιών… αλλά σε ανώτερο “βατήρα”! Πράγμα που διαταράσσει τόσο την αντικειμενικότητα, όσο και την συγκέντρωση του θεατή πάνω στο κεντρικό story.
Ο Λάκης Λαζόπουλος ενσάρκωσε έναν χαρακτήρα ανύπαρκτο στη πραγματικότητα… τελείως περιττό στα όσα διαδραματίζονται. Ούτε καν η ποιητική αδεία δε δικαιολογεί τον ρόλο του σοφού ψαρά που κατευθύνει τον Βαρβάκη προς το εμπόριο χαβιαριού. Προφανώς το σενάριο ήθελε να παρομοιάσει τον Πιοτόρ Σεμιόνοβιτς Σαπόζνικοφ -τον άνθρωπο που προέτρεψε τον Ιωάννη Βαρβάκη να ασχοληθεί με την αλιεία-, με θεϊκό πρόσταγμα. Όμως αυτή η παρέμβαση της μυθοπλασίας σε συνδυασμό με το μονότονο παίξιμο του Λαζόπουλου, έγινε η αιτία να χαθεί το όποιο έδαφος είχε κερδηθεί μέχρι τότε!
Μερικοί είχαν να μιλήσουν αρνητικά για τις ιστορικές ανακρίβειες του film. Κατανοεί όμως κανείς, πως αποτυπώθηκαν συνειδητά με σκοπό την αποτελεσματικότερη απόδοση της ουσίας. Εξάλλου, προλαβαίνει κι απαντάει σ’ αυτό ο ίδιος ο σκηνοθέτης μέσα στη ταινία, δια στόματος  Ivan: «Δεν έχει σημασία πως θα πεις μια ιστορία… αν είναι η ιστορία να σφηνωθεί στο μυαλό των ανθρώπων για καλό σκοπό». Από την άλλη όμως, και η αυθαιρεσία έχει τα όριά της. Σταματά να είναι καταλυτική, με αποτέλεσμα να πλατειάζει η εξέλιξη κατά την όδευση της προς το finale.  
Πώς να μην αναφερθεί κανείς στα πανάκριβα κοστούμια της Lala Huete (βραβείο Goya για το El Greco, βραβείο Bafta για τον Λαβύρυνθο του Πάνα), στα εντυπωσιακά σκηνικά του Νίκου Πετρόπουλου (σκηνογράφος, σκηνοθέτης, ενδυματολόγος σε μεγάλες παραγωγές όπερας στην Ελλάδα και στο εξωτερικό), στην ατμοσφαιρική φωτογραφία του Άρη Σταύρου, καθώς και στην μεγαλοπρεπή μουσική του Μίνου Μάτσα (μουσικό θέμα για την τηλεοπτική σειρά ‘Το Νησί’). Το σενάριο υπογράφουν οι: Γιάννης Σμαραγδής, Παναγιώτης Πασχίδης, Jackie Pavlenko και Vladimir Valutskiy.
Εν κατακλείδι, παραμερίζοντας τα 2-3 αδύναμα σημεία της, βρισκόμαστε μπροστά σε μια παραγωγή που δεν υστερεί σε τίποτα, συγκρίνοντάς την με μια αντίστοιχη χολιγουντιανή. Η ιστορία του Ιωάννη Βαρβάκη έχει πολλά να μας διδάξει για την σωτηρία του τόπου μας, αλλά και για την ατομική μας συμπεριφορά απέναντι στον πλούτο. Απέναντι στη σκλαβιά που μας έχει υποδουλώσει το χρήμα! «Είναι σημαντικό να βρίσκει κανείς από το παρελθόν τα πρόσωπα εκείνα που μπορούν να λειτουργήσουν ως πρότυπα για το μέλλον. Ο Βαρβάκης ήταν ένας άνθρωπος της προσφοράς που έπραττε υπέρ των άλλων και χάρισε τα πάντα. Σήμερα το έχουμε ξεχάσει αυτό. Ξεχάσαμε ότι είμαστε εδώ για τους άλλους». Γιάννης Σμαραγδής. 






Δείτε το ντοκιμαντέρ ‘Αναζητώντας τον Ιωάννη Βαρβάκη’, που ακολουθεί:



 

Το άρθρο γράφτηκε για το Art Nouveau








You May Also Like

0 σχόλια

Με την δημοσίευση του σχολίου σας, βεβαιωθείτε ότι εμφανίζεται το ακόλουθο μήνυμα: «Το σχόλιό σας θα είναι ορατό μετά την έγκριση». Αν αυτό το μήνυμα δεν εμφανιστεί, ξαναπροσπαθήστε.

  • 64
    0
  • 22
    2
  • 57
    0
  • 60
    4
  • 53
    4
  • 36
    0